Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił w całości powództwo Polskiej Grupy Energetycznej przeciwko Fundacji Greenpeace Polska. Sprawa, której przedmiotem była kampania krytykująca rozdźwięk między ekologicznym wizerunkiem koncernu a rzeczywistą skalą jego oddziaływania na klimat, wykracza daleko poza spór dwóch podmiotów. Dotyka fundamentalnych kwestii w postaci prawa obywateli do kontroli działalności wielkich przedsiębiorstw, granic odpowiedzialności za komunikację środowiskową oraz ochrony debaty publicznej przed wykorzystywaniem instrumentów prawnych do ograniczania krytyki.
Sąd oddala pozew. Krytyka działalności koncernu podlega ochronie
7 października 2026 roku Greenpeace Polska poinformował o rozstrzygnięciu Sądu Okręgowego w Warszawie, który oddalił w całości powództwo wniesione przez PGE przeciwko organizacji ekologicznej.
U podstaw sporu znalazła się kampania społeczna Greenpeace, odnosząca się do deklarowanej przez PGE roli lidera transformacji energetycznej. Organizacja zakwestionowała wiarygodność komunikacji koncernu, wskazując na rozbieżność między jego przekazem reklamowym a skalą działalności opartej na paliwach kopalnych.
Szczególnym przedmiotem krytyki było wykorzystywane przez koncern hasło „PGE Prowadzimy w zielonej zmianie”. Greenpeace zestawił ten komunikat z działalnością przedsiębiorstwa, którego aktywa wytwórcze przez lata pozostawały silnie uzależnione od spalania węgla brunatnego i kamiennego. Kampania obejmowała plakaty oraz murale, a jej przekaz nawiązywał również do stanowisk przedstawicieli spółki PGE Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna.
Według informacji opublikowanych przez Greenpeace sąd uznał, że działania organizacji mieściły się w dopuszczalnych granicach debaty publicznej i wolności wypowiedzi. W postępowaniu uwzględniono opinie niezależnych ekspertów, w tym naukowców Polskiej Akademii Nauk oraz specjalisty w zakresie ekonomii i marketingu.
Rozstrzygnięcie ma znaczenie nie tylko dla samych stron. Pokazuje przede wszystkim, że działalność przedsiębiorstwa energetycznego, szczególnie takiego, które pozostaje pod kontrolą państwa i wywiera istotny wpływ na środowisko, może być przedmiotem zdecydowanej krytyki społecznej, pod warunkiem, że ta jest uzasadniona i opiera się na faktach. Ochrona reputacji przedsiębiorstwa nie jest bowiem równoznaczna z prawem do wyeliminowania niewygodnych ocen jego działalności.
Greenwashing – kiedy deklaracje rozmijają się z rzeczywistością
Jednym z najważniejszych aspektów sprawy jest problem greenwashingu, czyli przedstawiania działalności przedsiębiorstwa jako bardziej przyjaznej środowisku, niż wynikałoby to z jej rzeczywistych efektów. W sektorze energetycznym zjawisko to ma szczególne znaczenie. Transformacja wymaga wieloletnich inwestycji, a przedsiębiorstwa funkcjonujące dotychczas w modelu opartym na paliwach kopalnych mogą jednocześnie rozwijać odnawialne źródła energii i eksploatować wysokoemisyjne instalacje.
Samo zaliczenie inwestycji do tzw. Zielonych praktyk energetycznych nie oznacza zatem automatycznie, że całość działalności przedsiębiorstwa stała się niskoemisyjna. Rzetelna ocena wymaga zatem uwzględnienia struktury produkcji energii, poziomu emisji, nakładów inwestycyjnych, harmonogramów wycofywania źródeł konwencjonalnych oraz rzeczywistych rezultatów podejmowanych działań.
Z tej perspektywy spór Greenpeace z PGE dotyczy również fundamentalnego pytania o standardy komunikacji klimatycznej – czy przedsiębiorstwo może budować wizerunek lidera ekologicznej transformacji, jeżeli znaczna część jego działalności nadal wiąże się z wysokimi emisjami?
Odpowiedzialna komunikacja środowiskowa nie może się przecież sprowadzać wyłącznie do eksponowania wybranych przedsięwzięć inwestycyjnych. Musi uwzględniać pełen kontekst działalności, w tym jej koszty klimatyczne i środowiskowe.
Nie oznacza to bynajmniej, że każda pozytywna deklaracja przedsiębiorstwa energetycznego jest greenwashingiem, ale bez wątpienia należy pilnować, by twierdzenia o postępach transformacji podlegały rzetelnej weryfikacji, i to właśnie organizacje społeczne odgrywają bardzo ważną rolę w konfrontowaniu deklaracji z danymi.
Pozwy SLAPP – kosztowny mechanizm ograniczania debaty publicznej
Sprawa PGE i Greenpeace ma również istotny wymiar związany ze zjawiskiem SLAPP (Strategic Lawsuits Against Public Participation), czyli strategicznych działań prawnych przeciwko uczestnictwu w debacie publicznej. Istotą tego mechanizmu jest wykorzystywanie postępowań sądowych w sposób, który może zniechęcać obywateli, dziennikarzy, aktywistów i organizacje pozarządowe do podejmowania tematów ważnych społecznie.
Nie zawsze kluczowym celem takich działań musi być uzyskanie korzystnego wyroku. Sam udział w długotrwałym sporze może generować znaczne koszty finansowe, angażować zasoby organizacyjne, osłabiać zdolność do prowadzenia działalności statutowej i powodować tzw. efekt mrożący.
A zatem w praktyce oznacza to ryzyko wycofywania się z debaty nawet wówczas, gdy podejmowane tematy dotyczą szeroko pojętego interesu publicznego.
Przypadek Greenpeace został przeanalizowany przez Komisję do spraw wyjaśnienia mechanizmów represji wobec organizacji społeczeństwa obywatelskiego oraz działaczy społecznych w latach 2015-2023, powołaną przez Prezesa Rady Ministrów. Komisja, w raporcie dotyczącym represji SLAPP i innych form nękania, zakwalifikowała pozew PGE przeciwko Greenpeace właśnie jako niezbity przykład tego rodzaju działania.
Jest to istotne ustalenie, choć należy rozróżnić ocenę komisji od samego rozstrzygnięcia sądowego. Oddalenie powództwa nie oznacza automatycznie, że sąd formalnie stwierdził stosowanie SLAPP. Potwierdza natomiast, że dochodzone w tym postępowaniu roszczenia nie zostały uwzględnione.
Nie była to zresztą pierwsza sprawa sądowa związana z kampanią Greenpeace. Wcześniej PGE wystąpiła również z prywatnym aktem oskarżenia dotyczącym zarzucanego zniesławienia koncernu. Postępowanie zostało umorzone, a w listopadzie 2024 roku Sąd Okręgowy w Warszawie utrzymał w mocy wcześniejsze rozstrzygnięcie. Decyzja ta była prawomocna. Historia sporu pokazuje więc zdecydowanie szerszy problem nierównowagi zasobów między dużymi przedsiębiorstwami a organizacjami społecznymi. Nawet w sytuacji, gdy organizacja ostatecznie skutecznie obroni swoje stanowisko, wieloletni proces może stanowić znaczne obciążenie dla jej funkcjonowania.
Unia Europejska wzmacnia ochronę uczestników debaty publicznej
Problem pozwów SLAPP został dostrzeżony również na poziomie Unii Europejskiej.
11 kwietnia 2024 roku Parlament Europejski i Rada UE przyjęły dyrektywę 2024/1069 dotyczącą ochrony osób uczestniczących w debacie publicznej przed oczywiście bezzasadnymi roszczeniami lub stanowiącymi nadużycie postępowaniami sądowymi.
Dyrektywa przewiduje między innymi mechanizmy ochronne umożliwiające wcześniejsze oddalanie oczywiście bezzasadnych roszczeń, odpowiednie rozstrzyganie o kosztach postępowania oraz stosowanie środków przeciwdziałających nadużyciom.
Państwa członkowskie zostały zobowiązane do wdrożenia jej przepisów do 7 maja 2026 roku.
Ważnym ograniczeniem jest jednak zakres unijnej regulacji, odnoszącej się do spraw cywilnych o skutkach transgranicznych. Nie oznacza to automatycznego objęcia wszystkimi przewidzianymi zabezpieczeniami każdego krajowego sporu pomiędzy przedsiębiorstwem a organizacją społeczną.
Tym bardziej istotne pozostaje rozwijanie skutecznych krajowych mechanizmów ochrony wolności wypowiedzi i przeciwdziałania instrumentalnemu wykorzystywaniu postępowań sądowych.
Transformacja energetyczna wymaga społecznej kontroli
Znaczenie wyroku zdecydowanie wykracza poza kwestię relacji między PGE a Greenpeace. Polska transformacja energetyczna jest bowiem procesem, którego konsekwencje obejmują całe społeczeństwo: gospodarstwa domowe, przedsiębiorstwa, samorządy oraz społeczności funkcjonujące w otoczeniu dużych instalacji energetycznych. Decyzje dotyczące funkcjonowania bloków węglowych, budowy nowych źródeł energii, wykorzystania zasobów wodnych czy zagospodarowania terenów przemysłowych nie mają przecież wyłącznie charakteru biznesowego, wpływając na jakość środowiska, bezpieczeństwo energetyczne, dostępność zasobów naturalnych, koszty funkcjonowania gospodarki oraz warunki życia mieszkańców. I właśnie z tego względu publiczna kontrola inwestycji i strategii energetycznych jest kluczowym elementem odpowiedzialnego zarządzania, a nie przeszkodą w rozwoju sektora.
Organizacje pozarządowe, eksperci, lokalne społeczności i niezależne media pełnią w tym procesie istotną funkcję. Analizują dokumentację, weryfikują deklaracje, wskazują potencjalne ryzyka oraz uczestniczą w konsultacjach dotyczących przedsięwzięć mogących oddziaływać na środowisko.
Możliwość prowadzenia takiej działalności bez nieproporcjonalnej presji prawnej stanowi jeden z warunków rzeczywistej partycypacji społecznej.
Nie oznacza to bynajmniej pozbawienia przedsiębiorstw prawa do ochrony dobrego imienia. Również organizacje społeczne ponoszą odpowiedzialność za rozpowszechniane informacje, a krytyka powinna opierać się na faktach i dających się zweryfikować przesłankach. Kluczowe jest jednak zachowanie proporcji między ochroną reputacji a wolnością wypowiedzi w sprawach o szczególnym znaczeniu publicznym.
Wiarygodność transformacji buduje się działaniami, a nie ograniczaniem krytyki
Wyrok w sprawie PGE przeciwko Greenpeace stanowi bez wątpienia ważny punkt odniesienia dla dyskusji o społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw energetycznych. W warunkach narastających wyzwań klimatycznych wiarygodność transformacji nie może opierać się wyłącznie na kampaniach marketingowych, zapowiedziach inwestycyjnych czy deklaracjach strategicznych. Musi więc znajdować potwierdzenie w mierzalnych rezultatach, jak ograniczanie emisji, rozwój niskoemisyjnych źródeł energii, odpowiedzialne gospodarowanie zasobami oraz transparentność podejmowanych decyzji.
Dla przedsiębiorstw pozostających pod kontrolą państwa szczególne znaczenie ma również standard odpowiedzialności publicznej. Oczekiwanie rzetelności, przejrzystości i gotowości do poddawania się społecznej ocenie powinno zatem być w ich przypadku szczególnie wysokie.
Reasumując, rozstrzygnięcie warszawskiego sądu nie kończy sporu o tempo i kierunki polskiej transformacji energetycznej. Potwierdza jednak w sposób dobitny znaczenie prawa do prowadzenia krytycznej debaty na temat działalności jednego z największych koncernów energetycznych w kraju. Należy pamiętać i stać na straży przekonania, że transformacja energetyczna nie jest wyłącznie procesem technologicznym i gospodarczym. Jest również sprawdzianem jakości demokracji, przejrzystości instytucji oraz gotowości do uwzględniania głosu społeczeństwa. Jej wiarygodności nie buduje natomiast brak krytyki, lecz zdolność do udzielania na nią rzeczowych, opartych na faktach odpowiedzi.